1. Nha Xoa, người cháu hiếu thảo
Bố
mẹ mất sớm, Nha Xoa chỉ còn bà ngoại đã già yếu lắm. Nhà quá nghèo, Nha
Xoa phải đi làm thuê cho chủ làng, kiếm cơm nuôi bà. Nha Xoa làm quần
quật suốt ngày, quần áo rách mướp, thế mà chỉ được trả công mỗi ngày hai
bát cơm. Nha Xoa ăn một bát, còn một bát đem về nuôi bà. Đường đất xa,
về đến nhà cơm đã nguội ngắt, và ăn chẳng được, Nha Xoa đành phải xin
chủ làng đất để gieo lúa, kiếm gạo nấu cho bà bát cơm nóng.
2. Chủ làng, tên gian ác
Chủ làng đã không cho, lại còn đuổi anh ra khỏi nhà, không thuê nữa.
Nha Xoa lên rừng phá hoang. Khi mảnh đất phá vừa đủ rộng trải mười chiếc chiếu thì tên chủ làng đến bảo:
– Đất này là của làng. Ai cho phép mày đến phá?
Nha Xoa lại phải đi tìm chỗ khác. Vừa phát được mảnh đất thì chủ làng lại xộc đến chiếm. Nó chỉ đỉnh núi đá phía trước:
– Chỉ ở trên kia mới có đất hoang. Mày có giỏi thì lên đấy mà phát.
Hòn núi đá xanh cao sừng sững. Trên đỉnh núi, quanh năm mây phủ, chưa hề có ai đặt chân đến.
Quả bầu tiên
3. Thương bà, Nha Xoa quyết tâm vượt gian khổ
Nhưng
chẳng còn chỗ nào hơn, Nha Xoa bèn đi đào hai gánh củ mài, một gánh để ở
nhà cho bà, còn một gánh thì thồ trên lưng để ăn đường và quyết tâm lên
núi phá hoang. Đường lên đỉnh núi dốc ngược, lởm chởm những đá. Nha Xoa
phải bò lần lên. Đá nhọn cứa rách chân tay, quần áo. Nha Xoa cắn răng
chịu đau, bò lên mãi. Lúc nào đói Nha Xoa mới nghỉ ăn, ăn một củ mài cầm
hơi rồi lại trèo núi. Trèo được bảy ngày, ăn hết gánh củ mài thì Nha
Xoa đến đỉnh núi. Trên đỉnh núi có một khoảng đất bằng, gỗ mục, cỏ khô
phủ một lớp dày. Nha Xoa đốt, ngọn lửa bốc cao, khói bay tận trời xanh
trong vắt, tụ lại thành một đám mây đen nghịt. Chờ cho đất nguội, Nha
Xoa xuống núi. Anh đã tìm được con đường đi tắt ngắn hơn, chỉ mất một
ngày là về đến nhà. Nha Xoa đến nhà chủ làng vay thóc giống. Tên chủ
làng cười, chế giễu:
– Nhà mày có cái gì để trả mà đòi vay giống?
Nha
Xoa van mãi, lão vẫn làm ngơ. Nha Xoa lòng buồn vô hạn, trở về nhà. Lúc
qua suối thấy có mấy hạt bầu ai vứt ở bến nước. Nha Xoa bèn nhặt lấy,
đem lên đỉnh núi tỉa bốn gốc.
4. Những quả bầu tiên
Nha
Xoa lại trở về, đào củ mài để nuôi bà, chờ ngày bầu ra quả. Những đám
khói đen hôm Nha Xoa đốt rẫy cứ quyện và nhau, bay mãi lên tận nhà trời.
Ông trời vén mây ra xem, thấy Nha Xoa khổ cực quá, bèn hóa phép cho bầu
kết quả ngay. Khi Nha Xoa trở lại, thì những quả bầu đều đã khô nằm kín
mặt đất. Nha Xoa đứng ngần ngơ tiếc rẻ không kịp hái bầu tươi về nấu
cho bà bát canh. Nha Xoa chọn hai quả bầu to, tròn nhất, khoét miệng để
đựng nước. Nhưng lạ thay, ruột bầu chứa toàn gạo trắng. Hạt gạo to như
con ong, thơm phức. Nha Xoa mừng quá trút gạo trong bầu ra. Trút đây
khăn, đầy áo, gạo tràn ra đất hàng đống mà gạo trong bầu vẫn đầy nguyên.
Nha Xoa liền gánh luôn quả bầu về nhà, gọi bà:
– Bà ơi! Nhà ta có gạo rồi!
5. Bà cháu từ nay no đủ
Bà
Nha Xoa vốn thật thà ngay thẳng, tuy đói rách nhưng chẳng hề tơ màng
của ai. Thấy cháu về muộn, lại nói là có gạo, bà cụ nghĩ cháu ăn cắp của
hàng xóm, bèn mắng:
– Mày đi ăn cắp của người ta đấy à?
– Của nhà ta, thôi bà nhóm lửa lên, cháu thổi cơm bà ăn.
– Thà đói chứ bà không ăn của ăn cắp đâu!
Nha
Xoa vừa kể chuyện cho bà nghe, vừa cầm quả bầu dốc ngược lên: gạo trong
quả bầu tiên chảy đầy nhà, tràn cả ra sân. Bấy giờ bà mới chịu đi thổi
cơm. Ăn được bát cơm gạo tiên, bà khỏe hẳn ra. Bà giục Nha Xoa dẫn bà đi
lên núi xem rẫy bầu. Hai bà cháu vui vẻ trèo núi mất một ngày thì đến
nơi. Bà hái một quả khoét thử. Ruột bầu toàn nếp thơm.
Bà bảo Nha Xoa:
–
Ta chỉ xin trời một quả này nữa thôi cháu ạ! Vừa có tẻ, vừa có nếp là
no đủ lắm rồi. Để rẫy bầu này lại. Trời còn giúp những ai nghèo khổ như
bà cháu ta .
Bà
già cúi đầu vái bốn hướng để cảm tạ trời phật. Bổng nhiên quả núi nứt
làm đôi, tất cả những quả bầu còn lại đều chui tuột và lòng núi. Hai bà
cháu Nha Xoa cũng hoa cả mắt, khi tỉnh lại thấy mình đã đứng dưới chân
núi với quả bầu to. Và dãy núi lại cao hơn trước gấp nghìn lần.
Truyện quả bầu tiên – Theo truyện dân gian Chăm